Kwaliteit van nieuwe attracties

Yochem

De Efteling heeft nog nooit zoveel directeuren gehad als nu, net als dat er nog nooit zoveel geld is uitgetrokken aan hoogopgeleid advies en toch vind ik dat deze groep ontwerpers de zwakste ontwerpers t.o.v. van Pieck en van der Ven. Ik kan niet precies mijn vinger leggen op wat ik mis bij het team van Jeroen, of het juist de overdaad is, of een geest van de bezieling. Danse Macabré is Spookslot 2.0, hoewel hij daar een vinger in had, is de basis toch in het verleden gelegd.
Ik hoop dat de sprookjesbibliotheek geen chaos wordt, net als de nieuwe route in het sprookjesbos met zijn Dreven. En dat de hoofdpad van de bosroute in de toekomst éénrichtingsverkeer is/blijft.

Japio

Yochem je stipt een gevoel aan wat ik zelf ook heb. Deze visual roept vooral associaties met belevingen in andere parken op. Olivanders werd al genoemd, net als Gringotts nu. Het is tof dat zon ervaring nu ook dichterbij te beleven gaat zijn (wellicht), maar origineel is het niet. Sowieso vind ik elke toevoeging met sprookjesXXX wat zwak. Hoe verhouden Sprookjesboom, sprokkelaar en bibliotheek zich tot elkaar? Het komt juist over alsof men die interactieve AI techniek maar een plaatsje wil geven. Terwijl dat, zoals hier ook al benoemd, veel beter een goede rol kan spelen achter de schermen dan voor de schermen. Ongetwijfeld wordt dit een perfect afgewerkt gebouw. Maar de echte originaliteit zie ik er ook nog niet in. Ik wil ook niet perse negatief zijn, want de ontwerpers leveren op zich puik werk af. Maar origineel is het inderdaad niet perse.

Progress

Yochem en toch vind ik dat deze groep ontwerpers de zwakste ontwerpers t.o.v. van Pieck en van der Ven

We hebben Pieck gehad, Van de Ven, daarna een rommelige periode (met een paar kleine maar geslaagde zaken van Den Dulk, maar ook minder geslaagde zaken) en nu alweer een jaar of 10-15 het huidige team.

Heel veel smaken buiten Pieck en Van de Ven zijn er niet echt geweest, dus dat je dit team het zwakst vindt is niet zo vreemd. Hoewel het me een tikje verbaast dat je de rommelige periode begin jaren 2000 blijkbaar beter vond. Den Dulk heeft toen met de Zwavelstokjes en de uitbreiding van het Anton Pieckplein een paar mooie ontwerpen geleverd, maar dat zijn relatief kleine dingen en ook wel heel veilig binnen het Pieckse kader. Hij is te kort gebleven om méér afwisselende (en grote) projecten te laten zien, dus een eerlijke vergelijking met het huidige team is niet helemaal te maken.

Ik ben wel tevreden met het huidige team. Dat wil niet zeggen dat alles 100% perfect is, maar ook Van de Ven schoot wel eens mis (Vogel Rok, zijkant Theater). Daar komt bij dat Van de Ven zijn handen aftrok van zaken die hem niet zinden (De Bank en ook Pandadroom), zodat andere ontwerpers daarvoor de volle laag kregen vanuit de (toen net online komende) fanwereld. Misschien slim, maar ergens ook niet heel collegiaal.

Ik denk dat het verstandig is dat de Efteling nu een team van ontwerpers heeft in plaats van één sterontwerper en wat mindere goden er omheen.

Er zijn absoluut kritiekpunten te verzinnen op de grote attracties van het huidige team, maar als er ten tijde van Van de Ven een online fancommunity was geweest, hadden we óók kritiek gehoord. Ik denk echter dat velen hier nog heel jong (of zelfs niet geboren) waren toen de meeste Ton-attracties werden geopend. Vergeet ook niet dat de eisen aan thematisering nu veel hoger liggen: vrijwel elk park biedt nu thema, dus de bezoeker heeft veel meer referentie.

Vergeet trouwens ook niet de vele renovatie- en herbouwprojecten die dit team al heeft uitgevoerd; die zijn allemaal erg geslaagd in mijn ogen.
Wat betreft de aanpassingen aan de routering in het Sprookjesbos: maar eens rustig afwachten. Ik snap wel dat men mensen meer ‘vrijheid’ wil geven op de route, die is gewoon te lang geworden.
Daarbij: rond 2000 stond iedereen ook op zijn achterste benen vanwege de grootschalige kap uit het Groenplan en de aanleg van de Pardoes Promenade. Uiteindelijk is het met dat Groenplan allemaal erg meegevallen en aan de Promenade is iedereen nu ook gewend.

Je maakte verder nog de opmerking dat de Efteling nog nooit zoveel directeuren heeft gehad als nu. Dat lijkt me nogal logisch; het bedrijf is nooit groter geweest dan nu. Dat er een directieteam zit, is volkomen logisch. Wat de bijdrage van de directeur Innovatie precies gaat zijn is nog even afwachten, dat is waar.

TheOnlyRealColonel

Yochem Danse Macabré is Spookslot 2.0, hoewel hij daar een vinger in had, is de basis toch in het verleden gelegd.

Als je zegt dat hij er alleen een vinger in had omdat de rest al was gelegd doe je het wel echt tekort als je het mij vraagt. Behalve het thema, wat referenties en een muziekstuk(die overigens ook op de kop is gegaan) is er weinig meer over van het Spookslot. Er is net genoeg over om het Spookslot eren aan te doen, maar je laat het klinken alsof hij ergens 1 detail heeft toegevoegd.

Japio Deze visual roept vooral associaties met belevingen in andere parken op. Olivanders werd al genoemd, net als Gringotts nu.

Misschien ligt dat aan mij maar ik zie die vergelijking niet zo. Is dat enkel omdat het een kabouter achter een verhoogd plateau is? Verder weten we toch gewoon nog veel te weinig om te kunnen roepen dat dit daarop lijkt?

Progress Ik ben wel tevreden met het huidige team. Dat wil niet zeggen dat alles 100% perfect is, maar ook Van de Ven schoot wel eens mis (Vogel Rok, zijkant Theater). Daar komt bij dat Van de Ven zijn handen aftrok van zaken die hem niet zinden (De Bank en ook Pandadroom), zodat andere ontwerpers daarvoor de volle laag kregen vanuit de (toen net online komende) fanwereld. Misschien slim, maar ergens ook niet heel collegiaal.

Dit. Zo kun je bij elke ontwerper wel goede en minder goede projecten tevoorschijn halen. Ton heeft ook het stationsgebouw van de Python ontworpen, Vogel Rok, De bob etc. ook allemaal niet bijzonder goed qua thema en die hadden 100% ook kritiek gekregen als er een online forum / social media was. Je bent er gewoon mee opgegroeid en het daarom gaan waarderen. Ik vind dat het huidige team ontwerpers genoeg mooie dingen heeft neergezet die helemaal binnen de Efteling past. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat er geen kritiek mag/kan zijn.

MattaM

Yochem Ik heb dat ook maar misschien ook net iets meer met de recente attractie muziek. Wat ik mis is de Romantiek. Die is voor mijn gevoel écht zoek.

Yochem

Japio Persoonlijk vind ik AI geen toevoeging voor de Efteling, net als dat de Efteling er zelf achter is gekomen dat een fastpas systeem ook niet in een Efteling thuis hoort. AI is voor de luie ontwerper, een projectiescherm in een darkride, datgene wat je als Efteling liefhebber precies niet wilt zien. Maar misschien is dat ook wel een beetje Jeroen, meebewegen met iedere wind en niet zijn fantasie.

Progress

Michael Maar de Efteling van de jaren 80 en 90, daar was qua thematisering echt helemaal niks mis mee.

Eens. Maar in de Efteling van de jaren '80 en '90 waren ook veel dingen die de fans van nu absoluut niet meer zouden accepteren. Hoe vaak zien we hier geen kritiek voorbij komen op het gebrek aan thema bij de Python of in de wachtrij van Fata Morgana? Beide waren tientallen jaren lang geen enkel probleem, maar de verwachting van de liefhebbers is veranderd. Persoonlijk verlang ik nog wel eens terug naar die tijd dat niet alles een thema hoefde te hebben.

Michael Ik vind 1 sterontwerper overigens ook helemaal geen issue. Die persoon drukt inderdaad zwaar op de ontwerpen, anderzijds heb je wel iemand die volledig waakt over het portfolio.

Dat is waar. Maar dan moet je accepteren dat er minder projecten tegelijk worden uitgevoerd en je park zich dus langzamer ontwikkelt. Het Grand Hotel en Danse Macabre werden nu tegelijk gerealiseerd. Daarna is Sander (waarschijnlijk) vrijwel meteen aan Luminar begonnen en Jeroen aan de Sprookjesbibliotheek. Met één sterontwerper en wat ondergeschikten had dat niet gekund. Daar komen dan nog de infills en renovatieprojecten bij. Ik denk dat de Efteling het zich best zou kunnen permitteren om wat grote nieuwigheden betreft wat langzamer te gaan, maar ik denk dat je het werk dat in die renovaties gaat zitten niet moet onderschatten. Vaak wordt er daarbij nog het een en ander 'geplust'.

Daarnaast moet je sterontwerper dan wel zorgen voor een goede opvolging en de mensen onder hem dus de ruimte geven om te groeien. Anders kom je in de problemen zodra je sterontwerper wegvalt. We hebben dat begin jaren 2000 gezien.

Michael Ik vind de kwaliteit van wat er wordt gerealiseerd de laatste jaren teveel ups en downs hebben.

Maar is dat niet altijd al zo geweest? Ook onder Van de Ven waren er minder geslaagde uitbreidingen. Van de Ven zorgde er alleen voor dat zijn naam er niet op stond, maar ze kwamen er wel :-) En in de jaren tussen hem en het huidige team was het ook wisselvallig.

Japio Deze visual roept vooral associaties met belevingen in andere parken op. Olivanders werd al genoemd, net als Gringotts nu.

Dit zie ik echt niet. Ja, er zit een figuur met puntoren achter een bureautje. Een bibliothecaris achter een bureau lijkt me heel normaal voor een bibliotheek. Ik kan dan net zo goed zeggen dat de schrijvende figuren in Gringotts me doen denken aan de schrijvende kabouter in het Kabouterdorp.

Japio Hoe verhouden Sprookjesboom, sprokkelaar en bibliotheek zich tot elkaar?

Is dat relevant? We hadden vroeger het Sprookjesmuseum, dat ook meer 'meta' was, maar daarover werden dit soort vragen nooit gesteld.

Japio Het komt juist over alsof men die interactieve AI techniek maar een plaatsje wil geven.

We weten toch helemaal niet of er in de Sprookjesbibliotheek met AI gewerkt gaat worden? Of is dat al bevestigd? Ik heb de laatste podcastaflevering nog niet kunnen beluisteren.

Yochem

Progress Misschien haal je precies aan wat ik mis aan dit team, Pieck en van der Ven waren de artiest en nu is het een team, er is maar 1 geest en dat kan de artiest brengen. Daarnaast hoeft een artiest niet collegiaal zijn, die moet perfectie nastreven, dat wil ik als Efteling liefhebber zien. De vliegende Hollander, Fata Morgana, Droomvlucht vervelen nooit, terwijl Symbolica... Tja misschien dan liever een rondje Carnaval Festival...
Grote nadeel van een team is dat iedereen zijn projectje erin stopt op zijn manier...

Michael

Yochem De vliegende Hollander

Dat is misschien wel het slechtste voorbeeld, daar zijn echt miljoenen woorden aan versleten hoe vreselijk slecht de botengevels en overdaad aan leeuwen wel niet was. En dan begin ik geeneens over de binnenkant of het Kombuys. Nee, de vliegende Hollander is in de 24 jaar dat ik de Efteling actief volg het meest vergruisde project ooit.

Progress

Yochem Misschien haal je precies aan wat ik mis aan dit team, Pieck en van der Ven waren de artiest en nu is het een team, er is maar 1 geest en dat kan de artiest brengen. Daarnaast hoeft een artiest niet collegiaal zijn, die moet perfectie nastreven, dat wil ik als Efteling liefhebber zien.

Dat is denk ik te makkelijk gedacht.
Toen Pieck ging afbouwen, stond Van de Ven (die al jaren met hem werkte) klaar om het over te nemen. Dat is voor zover wij weten soepel verlopen. Maar Van de Ven heeft op zijn beurt nooit structureel een opvolger opgeleid. Ja, op het einde werd een piepjonge en onervaren Den Dulk last minute in die positie geparachuteerd, wat tot allerlei gedoe leidde.
Als je maar één ster-ontwerper hebt, zit je met een probleem als deze plotseling wegvalt. Met een team van relatief gelijkwaardige ontwerpers is er veel meer continuïteit. Daarnaast spelen er tegenwoordig zoveel projecten gelijktijdig in de Efteling dat meerdere ontwerpers noodzakelijk zijn.

Wat perfectie betreft: ik denk dat elke ontwerper dat nastreeft. Maar elke ontwerper weet ook dat perfectie niet haalbaar is; er zijn altijd financiële, technische en praktische beperkingen. Soms zijn die voor iedereen duidelijk in het eindresultaat (denk aan Vogel Rok of De Vliegende Hollander), soms zal vooral het ontwerpteam weten waar er concessies zijn gedaan. Maar ik denk dat elke ontwerper ermee te maken heeft gehad, inclusief Pieck.

PretparkPower

Yochem AI is voor de luie ontwerper, een projectiescherm in een darkride, datgene wat je als Efteling liefhebber precies niet wilt zien.

Ik juich Ai en goed geplaatste schermen/projecties enorm toe in de Efteling. Maar ben ook een Efteling liefhebber. Ben ik nu in de grootste identiteitscrisis ooit beland?

Limburgleef

Het slechtste team ooit heeft dan wel in 2024 en van de best gethematiseerde attracties ter wereld opgeleverd. Ook een Jeroen Verheij project trouwens.

Aurelius

Michael Die persoon drukt inderdaad zwaar op de ontwerpen, anderzijds heb je wel iemand die volledig waakt over het portfolio.

Eén sterontwerper heeft vast enkele nadelen, maar het alziende oog dat over alles waakt lijkt in het huidige team inderdaad soms te missen. Of dat oog was dicht toen dat imbeciele scheetkussenorgel werd 'ontworpen'.

Progress Van de Ven heeft op zijn beurt nooit structureel een opvolger opgeleid.

Ton van de Ven heeft ongetwijfeld een paar minder geslaagde projecten afgeleverd, maar dít is wat mij betreft zijn allergrootste misser.

Progress De verwachting van de liefhebbers is veranderd. Persoonlijk verlang ik nog wel eens terug naar die tijd dat niet alles een thema hoefde te hebben.

'n Goed moment voor ons als liefhebbers om eens in de spiegel te kijken. De Efteling is bij uitstek het park dat de koorddans tussen te veel en te weinig thema altijd perfect uitvoerde. Dat leverde prullenbakken op in de vorm van simpele manden, maar óók in de vorm van gulzige Gijzen. Die balans is de laatste jaren helaas en misschien zelfs wel deels door 'onze' verwachtingen doorgeslagen naar een allesomvattende themabeleving die de toch wat kneuterige charme van het park wat mij betreft geen goed doet.

Meelworm

Pieck was een kunstenaar. Van de Ven was een ontwerper, en week al behoorlijk af van Pieck. Een Droomvlucht of Villa Volta zouden nooit door Pieck ontworpen zijn. Klein Duimpje evenmin.

Wat dit alles met de nieuwe uitbreiding te maken heeft mag Joost weten.

Jeroen is een detaillist, maar ook realistisch, minder romantisch dan Anton. Maar ik heb er wel vertrouwen in. De kwaliteit om er wat moois van de maken heeft hij absoluut.

Michael

TheOnlyRealColonel Ton heeft ook het stationsgebouw van de Python ontworpen, Vogel Rok, De bob etc. ook allemaal niet bijzonder goed qua thema

Nou, voor mij zijn de gebouwen zoals het stationsgebouw van de Python en de Bob schoolvoorbeelden van de Eftelingse sfeer die ik persoonlijk zo geweldig vind. Een gebouw is gewoon een functioneel gebouw. De huidige mindset vraagt om een heel ander beeld over dat soort gebouwen, maar laat een functioneel gebouw ook gewoon een functioneel gebouw zijn. Dus een toilet blijft een toilet zonder storyline, en een bankje blijft een bankje. Themabeleving is als je het mij vraagt teveel naar Disney maatstaven de standaard geworden, dat elke stoeptegel een betekenis krijgt. Maar de Efteling van de jaren 80 en 90, daar was qua thematisering echt helemaal niks mis mee.

Ik vind 1 sterontwerper overigens ook helemaal geen issue. Die persoon drukt inderdaad zwaar op de ontwerpen, anderzijds heb je wel iemand die volledig waakt over het portfolio. In tegenstelling tot een team van ontwerper, want dan ontstaat er dus ruimte voor - in mijn ogen - infantiele dingen zoals kussenscheten en toiletbeleving. Ik vind de kwaliteit van wat er wordt gerealiseerd de laatste jaren teveel ups en downs hebben. Soms dan kan je niet anders dan op de banken je handen op elkaar klappen. En soms vraag je je af of we niet per ongeluk naar een uitbreiding van de waarbeek zitten te kijken.

Coasterfrenzy

Pieck heeft ooit de basis-stijl van de Efteling ontworpen, maar Ton van de Ven heeft het park gemaakt tot wat het is. Er zijn door Ton vele stijlen toegevoegd aan het park die anders zijn dan wat Pieck puur sang zou doen.. MAARRRR.. op één of andere manier wist Ton die dingen wel altijd goed in de Efteling te passen.

De uitzonderingen die uiteindelijk niet in de Efteling passen zijn vaak het gevolg van (Grootse) bezuinigingen. Denk bijvoorbeel aan Vogel Rok. Ton zelf heeft in interviews al eens aan gegeven niet heel tevreden te zijn met deze attractie.

Tsja.. en dan krijg je die periode van zeer wisselvallig ontwerp. We kregen een Duelling Woodie die qua verhaal en thema nergens op sloeg. Een waterachtbaan waarbij de Efteling falikant de plank mis sloeg door het wiel opnieuw te willen uitvinden, maar ook stukken die juist heel mooi en perfect in de Efteling passen.

Helaas zullen we in de meeste gevallen niet weten in hoeverre bepaalde dingen aan de ontwerper liggen en wat door bezuinigingen ontstaan is. Neem bijvoorbeeld M&M: Qua concept is het eigenlijk prima en zou het heel goed in de Efteling passen, maar de uitwerking is gewoon slecht. Het is écht niet zo dat het super moeilijk is om het gebouw wat schever (en natuurgetrouwer met de gebouwen in Duitsland) te maken, maar het kost een stucadoor beduidend meer tijd.. Wellicht zou voor de scheve balken een Universal Rocks er aan te pas moeten komen om het écht goed te doen en dat kost gewoon enorm veel meer. Ik kan me zodoende best voorstellen dat dit uiteindelijk veel te hoekig is geworden door bezuinigingen. Bezuinigingen zijn echter ook niet alles. Een andere mogelijkheid kan zijn dat UR (of soorgelijk bedrijf) vol zat en niet binnen de gewenste tijd de gevel kon maken.

Uiteindelijk is het bouwen van een attractie best complex en komen daar veel meer factoren bij kijken dan we vaak aan denken.

Michael us een toilet blijft een toilet zonder storyline, en een bankje blijft een bankje. Themabeleving is als je het mij vraagt teveel naar Disney maatstaven de standaard geworden, dat elke stoeptegel een betekenis krijgt. Maar de Efteling van de jaren 80 en 90, daar was qua thematisering echt helemaal niks mis mee.

Dat niet overal een verhaal achter hoeft te hangen ben ik wel mee eens.. maar dat praat een totaal gebrek aan thematisering/sfeer wat mij betreft niet goed.

Er zijn tal van dingen die Pieck zelf nog (mee)ontworpen heeft waar niet echt een verhaal achter zit, maar desalniettemin gewoon prachtig zijn. Er zijn ook genoeg dingen waar niet veel moeite in theming gestoken is, maar die tóch sfeer hebben (Heide Park & Holilday Park waren daar overigens héél goed in voordat ze over genomen werden door Merlin/Plopsa). Een python had vroeger een heel speciale sfeer door de beplanting rondom de baan. Vooral door de iconische plantenbakken op de supports. Na de renovatie is er eigenlijk helemaal niets meer over gebleven van dit alles, en dan gaat het gebrek aan theming én sfeer rondom het stationsgebouw opeens enorm hard opvallen. Had de sfeer er in gehouden en dan had gewoon een functioneel gebouw wellicht nog gekund.. alhoewel je als themapark natuurlijk ook een stukje contuïniteit wil, en dat geld dus ook voor theming.

Ron

Progress We weten toch helemaal niet of er in de Sprookjesbibliotheek met AI gewerkt gaat worden? Of is dat al bevestigd? Ik heb de laatste podcastaflevering nog niet kunnen beluisteren.

Volgens mij is daar niet meer verteld dan wat er ook in het filmpje van 2 dagen is te zien. Het AI gedeelte had volgens mij meer betrekking op de Sprookjesboom en de tests die daar mee gedaan zijn.

Vooral vervelend dat er weer allerlei aannames dit topic ingeslingerd zijn met de bekende kritieken terwijl we eerst nog maar eens moeten zien wat daar überhaupt van waar is.

R013

Anton Pieck wordt ook wel over geromantiseerd door velen. Ja het was een geweldige tekenaar en hij heeft de basis gelegd voor wat de Efteling vandaag de dag is. Maar ik vind wel dat je Sander de Bruijn en Jeroen Verheij enorm te kort doet met al het moois wat ze ons gebracht hebben.

Er zijn genoeg dingen uit die tijd die vandaag de dag gezien worden als matig (station Python, La Place bijv)

Bembom

Hahaha het is weer eens niet Piecks genoeg. Ik ben het eens dat het huidige team goed bezig is. Alleen vind ik Symbolica duidelijk minder geslaagd, maar dat wordt hopelijk nog eens opgelost. Ik denk dat dit wederom een hele mooie toevoeging gaat worden.

Yochem

Bembom Het gaat er niet om dat het niet Piecks genoeg is, maar dat er nu een veel groter en duurder team zit wat allemaal betaald moet worden, maar dat je dit amper terug ziet in de belevenis van de nieuwe attracties, zoals inderdaad een Symbolica. De beleving van Danse Macabrè was gecreëerd door voorgangers en dat hebben deze uitgebouwd en dat is ze wel goed gelukt. Max en Moritz komt van de plank van fabrikant en de muziek maakt de attractie en nu gaan ze het sprookjesbos herinrichten met dreven en bredere paden. De linkerroute bijvoorbeeld bij Doornroosje mogen ze van mij morgen weer weghalen en beplanten, want het brengt geen meerwaarde.

Veel techniek en geld brengen geen beleving, het zijn juist de kleine dingen die het hem doen, een schikmoment (de schatbewaarder bij Fata Morgana, de eerste drop bij de Vliegende Hollander), of een wauwmoment bij de Sultanzaal in Fata Morgana of de afdaling in het zompenwoud.
Daarnaast heb je niks aan mensen welke altijd weer alles fantastisch vinden aan wat de Efteling doet, wat ze goed doen moet je kunnen natuurlijk kunnen zeggen, maar kritisch fans zouden de Efteling scherp moeten houden en ik kan dit team vandaag nog geen 8 geven ten opzichte van hun voorgangers, terwijl ze naar een 9 streven voor de belevenis.

Meelworm

Sjiebert
Gelukkig zijn de bankjes nog gewoon een losliggend plankje op 2 gemetselde muurtjes 😉

Yochem
Efteling is ook een park van techniek, die eerste sprookjes van Peter Reijnders hebben daar toch wel een basis voor gelegd 🙂

Limburgleef

Aurelius dit is toch een hele vreemde. Als de Efteling niet 100 procent thematiseert is het niet goed doet de Efteling het wel is het blijkbaar ook niet goed. Ik krijg steeds meer de indruk dat het vooral voor bepaalde fanmedia nooit maar dan ook nooit goed genoeg kan zijn (Erwin Taets , Eftelist). Ondanks de hoge budgetten lijken ze nog steeds veel lager dan die van Disney en Universal. Ik vind dat de Efteling de balans heel goed weet te vinden tussen beschikbaar budget en het uiteindelijke eindproduct.

Michael

Limburgleef Als de Efteling niet 100 procent thematiseert is het niet goed doet de Efteling het wel is het blijkbaar ook niet goed.

Volgens mij probeer je nu een algemene mening te generaliseren, wat helemaal niet kan. Niemand gaat mij horen zeggen dat alles honderd procent gethematiseerd moet zijn. Dat is een trend die bij een “nieuwe” generatie vooral is ontstaan, gebaseerd op alles wat Disney oplevert. Ik ga het nog maar eens herhalen, een toilet mag gewoon een toilet zijn. Voor mij zijn de toiletten in Europapark precies de middenweg die je zoekt. Geen klinisch betegeld hok zoals bijvoorbeeld in Parijs, maar wel gewoon meegenomen in de aankleding van de omgeving. De toiletten van Danse Macabre zijn echt doorgeslagen. Die van het Grand Hotel zijn overigens ook prima, nadeel daarvan is dat de aanloop onhandig ontworpen is.

Volgende pagina »